Đánh thức thanh xuân: bốn chữ trên nhãn nói về điều gì

Trên nhãn chai, dưới chữ Berrycham, có bốn chữ nhỏ: Đánh thức thanh xuân. Bốn chữ ấy nghe như tên một bài hát. Và thật ra là có một bài hát, viết từ những ngày xưởng còn chưa có tên chai. Nhưng trước khi nói về bài hát, phải nói về một cách hiểu mà chúng tôi chỉ dám nhận một nửa.

Có một dạo, “đánh thức thanh xuân” được giải thích theo lối rất gọn: dâu tằm nhiều chất chống oxy hóa, chống oxy hóa thì chậm lão hóa, chậm lão hóa thì trẻ. Nghe xuôi tai, và nếu bạn đọc nhãn sau của nhiều chai rượu trái cây, bạn sẽ gặp lối ấy hoài.

Nửa đầu của chuỗi ấy là thật. Trái dâu tằm tươi giàu anthocyanin, thứ sắc tố tím đen cũng là chất chống oxy hóa, cùng vitamin C và một nhóm hợp chất khác mà khoa học đã đo được, bài Dâu tằm có tác dụng gì kể đủ. Nửa sau thì không ai chứng minh. Từ trái dâu tới ly vang là một tháng lên men, nửa năm ủ lắng, và một lượng cồn mà cơ thể phải xử lý trước mọi thứ khác trong ly. Bao nhiêu phần của trái dâu còn lại trong chai, và có còn tác dụng gì với người uống hay không, chúng tôi chưa biết và chưa đọc được nghiên cứu nào đủ tin để nói thay. Nên chúng tôi không nói. Những gì tốt ở trái dâu tươi, xin trả về cho trái dâu tươi.

Và nếu bốn chữ ấy chỉ là một lời hứa về da dẻ, thì nó cũng không đáng để in lên nhãn. Cách hiểu còn lại không nằm trong phòng thí nghiệm. Nó nằm ở bàn ăn.

Thanh xuân không phải một số tuổi

Người ta hay nghĩ thanh xuân là một quãng, từ đôi mươi tới trước ba mươi, qua rồi thì thôi. Nhưng nếu hỏi một người năm mươi tuổi “lần gần nhất anh thấy mình trẻ là khi nào”, câu trả lời hiếm khi là một năm sinh. Nó là một buổi tối. Một chuyến đi bất chợt. Một bữa cơm đông người nói to hơn bình thường. Một lần dám làm điều mình đã thôi làm từ lâu.

Thanh xuân, hiểu như vậy, là một trạng thái: không sợ, tò mò, có mặt trọn vẹn ở chỗ mình đang ngồi. Nó không mất đi theo tuổi. Nó chỉ ngủ, vì công việc, vì trách nhiệm, vì cái nếp “để lúc khác” mà người lớn nào cũng học được. Và thứ gì ngủ thì đánh thức được.

Chúng tôi chọn chữ “đánh thức” thay vì “trẻ lại” là vì thế. Trẻ lại là một lời hứa không ai giữ được. Đánh thức là một việc có thể xảy ra trong một buổi tối, và xảy ra rồi thì người ta nhớ.

Vì sao lại là một ly vang dâu tằm

Có một điều về mùi vị mà ai cũng từng trải qua: một mùi cũ có thể kéo cả một quãng đời trở về, nhanh hơn bất kỳ tấm ảnh nào. Mùi mực tím. Mùi cơm cháy. Mùi mưa đầu mùa trên đất đỏ.

Dâu tằm là một trong những mùi ấy, với rất nhiều người lớn lên ở Việt Nam. Trái dâu chín tím đen hái dọc đường đi học về, ăn xong đầu ngón tay tím tới chiều, bị mẹ hỏi. Bình dâu ngâm đường của bà trên nóc tủ, mỗi hè lấy xuống một lần. Mùi ấy không ai dạy, không ai quảng cáo, nó nằm sẵn trong người.

Vang dâu tằm lên men nguyên trái giữ mùi ấy lại gần nhất. Không phải mùi đường của bình ngâm, cũng không phải mùi rượu trắng át đi mọi thứ, mà là mùi trái dâu chín vừa hái, đã lớn lên, đã có thêm chút chát và chút chua của thời gian. Bạn đưa ly lên, chưa kịp uống, mùi đã tới trước. Và cái người từng có đầu ngón tay tím ấy thức dậy, trong một giây, trước khi bạn kịp nghĩ gì.

Chuyện bài hát

Bài hát tên là “Awaken the Youth Within”, viết bằng tiếng Anh, từ những ngày mẻ vang đầu tiên còn mang tên cũ. Nó không phải nhạc quảng cáo. Nó là câu trả lời cho câu hỏi mà người làm ra chai vang này tự hỏi: mình muốn người uống cảm thấy gì?

Bài hát mở đầu bằng một buổi chiều tắt nắng trên đồi dâu, và một giọng nói cũ còn vọng lại. Rồi nó đi qua đúng ba chặng mà bài này đang đi: có một thời mình không sợ gì; thời gian có thể lấy đi những gì mắt thấy, nhưng không lấy được cái phần trẻ ở bên trong; và trong ly vang này, mọi người cùng ngồi lại được với nhau. Điệp khúc là lời nâng ly về phía người mình đã từng là, và một lời mời: sống lại đi, về nhà đi.

Chúng tôi giữ bài hát ấy, cả những chỗ còn dấu vết tên cũ, vì nó ghi lại đúng lúc ý tưởng thành hình. Chai vang đổi tên, nhãn đổi, quy trình sửa nhiều lần, nhưng bốn chữ dưới tên thì không đổi, vì bài hát đã nói hộ từ đầu. Bản dưới đây là bản đầu tiên, còn mang tên cũ; khi có bản thu mới, nó sẽ thay vào đúng chỗ này.

Đánh thức, chứ không phải trẻ lại

Có một ranh giới chúng tôi muốn nói rõ, vì nó dễ bị xóa nhòa khi giọng văn bắt đầu lãng mạn.

Một ly vang không làm ai trẻ lại. Nó không kéo tuổi xuống, không xóa nếp nhăn, không thay được một đêm ngủ đủ. Berrycham là rượu, người dưới 18 tuổi không được uống, đã uống thì không lái xe, và uống nhiều thì buổi tối đẹp thành buổi sáng khổ. Đó không phải phần chú thích nhỏ ở cuối bài, đó là điều kiện để bốn chữ kia có nghĩa.

Vì cái mà một ly vang làm được rất khác: nó mở một cánh cửa. Nó làm bữa cơm chậm lại. Nó cho người ta cớ để ngồi thêm nửa tiếng, kể nốt câu chuyện dở, gọi thêm một người bạn cũ. Cánh cửa ấy dẫn về một chỗ đã có sẵn trong mỗi người, và một ly là đủ để mở. Ly thứ ba thường đóng nó lại.

Bốn chữ, một cách uống

Nếu “đánh thức thanh xuân” là một lời hướng dẫn thay vì một khẩu hiệu, nó sẽ đọc thế này.

• Uống chậm. Rót ít, đưa lên mũi trước, để mùi tới trước vị. Mùi mới là thứ gọi ký ức, vị đến sau.
• Uống với người. Chai này được làm cho bàn bốn người, không phải để uống một mình trước màn hình.
• Uống với món quen. Bò một nắng, thịt nướng, cá suối, hay đơn giản là thứ bạn thích. Bài Uống Berrycham thế nào có đủ nhiệt độ và ly.
• Kể một chuyện cũ. Đây là bước duy nhất chúng tôi không làm thay được. Nhưng nếu ba bước trên đúng, bước này thường tự đến.

Kết luận

Berry Hill từng giải thích “đánh thức thanh xuân” bằng chất chống oxy hóa. Trái dâu tươi có thật những chất ấy; còn trong chai vang có còn gì và có làm được gì, chưa ai chứng minh, nên chúng tôi không hứa. Với lại, cách ấy quá nhỏ so với điều bốn chữ kia muốn nói.

Thanh xuân không phải một số tuổi mà là một trạng thái, và trạng thái thì ngủ chứ không mất. Mùi trái dâu chín là một trong những thứ gọi nó dậy nhanh nhất, với người từng có đầu ngón tay tím. Một ly vang dâu tằm lên men nguyên trái giữ mùi ấy gần nhất, và một bàn ăn đông người là chỗ nó thức dậy dễ nhất. Có một bài hát đã nói hộ điều này từ trước khi chai có tên, và chúng tôi giữ nó.

Còn lại là việc của bạn: một buổi tối, một chai, vài người, và một câu chuyện cũ chưa kể hết. Chúng tôi chỉ lo phần trong chai.