Thăm vườn dâu giữa tháng 9: cây đang ra hoa và nuôi trái

Ai định làm vang từ trái cây đều phải trả lời một câu trước khi mua bồn: mùa nào có trái, và mỗi năm có mấy mùa. Với dâu tằm ở Buôn Ma Thuột, sách vở nói vụ chính là tháng 3 đến tháng 5. Sáng 15/09, chúng tôi ra vườn để xem cây đang làm gì giữa lúc “không phải mùa”.

Câu trả lời ngắn: cây đang bận. Bài này kể những gì nhìn thấy trong một buổi sáng, kèm ảnh chụp tại chỗ, và giải thích vì sao chúng tôi đánh dấu một gốc để chụp lại mỗi tháng.

Cây đang làm ba việc cùng lúc

Trên đọt non là những bông hoa dâu nhỏ, trắng xanh, dài bằng đốt ngón tay. Ngay dưới đó là chùm trái vừa đậu, xanh và cứng, mỗi trái là một chùm quả nhỏ dính vào nhau. Xuống thêm vài lóng là những chùm đã lớn, bằng đầu ngón tay. Cây không chờ hoa tàn hết mới đậu trái, cũng không chờ trái non lớn hết mới ra hoa. Ba việc chạy cùng lúc trên cùng một cành.

Chủ vườn cho biết những chùm này sẽ chín dần vào cuối năm. Đây là vụ nhỏ, sản lượng thấp hơn vụ chính tháng 3 đến 5, nhưng có thật, và là vụ đầu tiên mà xưởng của chúng tôi kịp đón.

Một cành, ba màu

Vài chùm đi trước đã ngả hồng rồi đen. Trên cùng một cành có đủ ba màu, và đây là lý do người hái dâu không hái một lần. Họ quay lại nhiều lượt, mỗi lượt chỉ lấy trái đen, để trái đỏ thêm hai ba ngày. Chúng tôi hái thử vài trái: ngọt, chua nhẹ, ít nước hơn dâu vụ chính.

Với xưởng, điều này có nghĩa là một lô không nhập trong một buổi. Một bồn 100 lít cần vài lượt hái từ vài cây, gom trong vài ngày, và mỗi rổ ghi ngày hái.

Bàn tay chăm vườn

Vườn này không có máy móc gì. Thứ chăm cây là bàn tay: sau vụ chính, chủ vườn đốn tỉa để cây ra cành mới, và chính những cành mới ấy đang mang hoa và trái hôm nay. Mỗi sáng đi một vòng, nâng từng chùm lên xem, chùm nào chín thì hái, chùm nào còn xanh thì để lại. Cỏ dưới gốc được để nguyên cho đất đỡ khô khi mùa nắng tới.

Chúng tôi mua dâu từ những vườn như thế, và sẽ ghi tên vườn lên từng lô. Trái dâu vào bồn không chỉ có đất và nắng, còn có tay người đã nâng nó lên xem nhiều lần trước khi hái.

Đất sau mưa

Đất dưới gốc là đất đỏ bazan, xốp, ướt nhưng không đọng nước. Cỏ mọc dày sau mấy tháng mưa, chủ vườn để nguyên để giữ ẩm cho gốc khi mùa khô tới. Cây không cần tưới lúc này. Vì sao đất này cho trái dâu ngọt đậm, bài Dâu tằm trên đất bazan Tây Nguyên kể kỹ hơn.

Chúng tôi sẽ quay lại

Chúng tôi chọn một gốc, đánh dấu chỗ đứng, và sẽ chụp lại đúng góc này mỗi tháng: tháng 10 trái lớn, tháng 11 trái đổi màu, tháng 12 hái. Chuỗi ảnh ấy sẽ đi cùng mẻ đầu tiên của xưởng, từ vườn tới bồn, để ai uống chai vang cũng thấy trái dâu đến từ đâu.

Kết luận

Giữa tháng 9, dâu tằm quanh Buôn Ma Thuột không nghỉ: cây ra hoa, đậu trái và nuôi trái cùng lúc cho một vụ nhỏ cuối năm. Vụ này ít hơn vụ chính, nhưng đến đúng lúc xưởng cần một mẻ đầu tiên. Cách chúng tôi định làm mẻ ấy, tám bước, có ở bài Berrycham là gì.

Nguồn

• Quan sát tại vườn sáng 15/09/2026, quanh Buôn Ma Thuột; thời điểm chín vụ nhỏ theo lời chủ vườn.
• Khí hậu Buôn Ma Thuột: độ cao trung bình 536 m; mùa mưa tháng 5 đến 10 chiếm khoảng 85% lượng mưa 1.500 mm/năm; mùa khô tháng 11 đến 4 (xem nguồn trong bài Dâu tằm trên đất bazan Tây Nguyên).