Chuyện tên Berrycham, và vì sao là Berry Hill

Đặt tên cho một chai rượu ở Việt Nam có hai lối quen. Lối thứ nhất là tên Tây, đọc lên nghe sang, nhưng người mua ở chợ Buôn Ma Thuột phải hỏi lại hai lần mới gọi đúng. Lối thứ hai là tên Việt thật đẹp, kiểu chiều tím, đồi xanh, men say, nghe một lần thì thích, nghe lần thứ ba thì thấy giống mọi chai khác trên kệ.

Chúng tôi đi qua cả hai lối, và chai vang đầu tiên của xưởng đã từng mang một cái tên theo lối thứ nhất. Tên ấy phải bỏ. Tên thay thế là Berrycham, hai âm tiết, viết một chữ, không có nghĩa trong từ điển nào, và đó là điều chúng tôi cố ý.

Bạn không cần biết tiếng nào để thử đọc nó. Đọc kiểu Việt, đọc kiểu Anh, đọc kiểu người Ê Đê gọi nhau ngoài rẫy, ba cách ra ba âm gần nhau và không cách nào sai. Bài này kể theo thứ tự: Berry Hill là gì, chai đầu tiên tên gì và vì sao đổi, Berrycham ra đời thế nào, mỗi người nghe chữ cham ra gì, và một cái tên phải làm được gì để ở lại.

Berry Hill là gì

Berry Hill là tên công ty, có trước chai vang. Hai chữ, hai thứ.

Berry là trái dâu. Không phải dâu tây, không phải dâu ta ăn với muối ớt, mà là dâu tằm, thứ trái tím đen mọc trên cây dâu người ta trồng để nuôi tằm. Ở Tây Nguyên, dâu tằm gắn với nghề tơ lụa hơn là với rượu, và trái dâu thường được ngâm đường hay ngâm rượu trong bếp nhà hơn là lên men thành vang. Berry Hill bắt đầu từ ý nghĩ: trái này xứng đáng hơn một bình ngâm.

Hill là đồi. Buôn Ma Thuột nằm trên cao nguyên bazan, quanh thành phố là những vườn dâu trên đất đỏ, sáng sớm sương phủ và trưa nắng gắt. Chữ hill giữ lại địa hình ấy trong tên, để khi chai vang đi xa, người cầm chai vẫn biết nó từ một nơi có độ cao, có sương, có đất đỏ, chứ không phải từ một nhà máy ở đồng bằng.

Ghép lại thành “đồi dâu”, cũng là dòng chữ dưới tên trang này. Tên tiếng Anh vì hai lý do thực dụng: chai vang này được làm để làm quà, và quà thì hay đi xa; và một cái tên Anh ngắn thì in trên nhãn, trên tem, trên hộp đều gọn.

Chai đầu tiên không còn tên cũ

Chai vang đầu tiên của xưởng, mẻ pilot, mang nhãn Violleta. Tên gợi màu tím, viết theo lối Ý, nhìn trên nhãn giấy kraft rất hợp.

Khi chuẩn bị hồ sơ để bán ra ngoài, chúng tôi tra Cục Sở hữu trí tuệ và thấy một nhãn hiệu đã đăng ký từ năm 2018 cho nhóm rượu, tên gần giống đến mức không thể đứng cạnh. Một nhà vang ở Mỹ cũng có dòng vang mang tên ấy từ trước. Chọn tên trùng nghĩa là mở cửa cho tranh chấp, và với một xưởng nhỏ thì tranh chấp là thứ không nên có trong năm đầu.

Bỏ một cái tên đã in lên nhãn là chuyện đau, nhưng đó cũng là dịp làm lại cho đúng. Yêu cầu đặt ra cho tên mới ngắn thôi: hai âm tiết, đọc được cả bằng tiếng Việt lẫn tiếng Anh, gắn với vùng đất, không “sến”, và chưa ai đăng ký.

Berrycham ra đời thế nào

Danh sách thử qua dài hơn người ta tưởng. Có tên mượn từ tiếng Ê Đê, đọc lên rất Tây Nguyên nhưng người ở xa không đọc được. Có tên địa danh kiểu Lang Biang, hay nhưng của chung. Có tên đặt như đặt tên một đứa trẻ hay một con mèo, đọc hay, không có nghĩa, kiểu Tom và Jerry.

Berrycham đến từ nhánh cuối. Berry giữ lại từ Berry Hill, để chai vang và xưởng gọi nhau được. Cham là phần được chọn vì một lý do duy nhất: nó không có nghĩa cố định, nên mỗi người nghe ra một thứ, và thứ nào cũng đúng với chai vang này.

Mỗi người nghe chữ cham ra gì

Ba cách nghe không loại trừ nhau. Một cái tên làm được việc đó thì không cần nghĩa trong từ điển.

Viết thế nào cho đúng

Trên nhãn, tên viết là Berrycham, một chữ, hoa chữ B, không có khoảng trắng, không có gạch nối. Trong bài viết cũng vậy. Chỉ khi làm địa chỉ web hay tên tài khoản mạng xã hội mới viết thường toàn bộ. Không viết Berry Cham, vì tách ra thì chữ cham lại bị ép về một nghĩa.

Dưới tên, trên nhãn có bốn chữ: Đánh thức thanh xuân. Không phải “trẻ lại”, mà là gọi dậy một khoảnh khắc từng có: bữa cơm đông người, cái cụng ly, một buổi tối không vội. Tiếng Anh trên nhãn là “Awaken the youth within”, cùng ý.

Một cái tên phải làm được gì

Tên hay không đủ. Một cái tên trên chai rượu ở Việt Nam phải làm được ba việc: người bán ở cửa hàng đặc sản gọi đúng ngay lần đầu, người nhận quà nhớ được sau một bữa, và người làm ra nó giữ được nó, tức là đăng ký được nhãn hiệu. Berrycham qua được hai cửa đầu ngay từ khi thử gọi tên trên bàn ăn. Cửa thứ ba là việc đang làm: tra cứu cho thấy chưa ai đăng ký Berry Hill hay Berrycham cho nhóm rượu ở Việt Nam, và đơn đăng ký sẽ nộp trước khi chai đầu tiên ra thị trường. Khi có số đơn, chúng tôi đăng ở mục Thông tin sản phẩm.

Phần còn lại của cái tên không nằm trong chữ mà nằm trong chai: lô nào cũng ghi, làm thế nào cũng kể, bài Berrycham là gì kể đủ tám bước.

Kết luận

Berry Hill là đồi dâu, tên công ty, đặt trước khi có chai vang, để giữ trái dâu và vùng đất trong hai chữ tiếng Anh gọn để đi xa. Berrycham là tên chai đầu tiên, thay cho một tên cũ phải bỏ vì đã có người đăng ký. Nó được chọn vì không có nghĩa: người Việt nghe ra chàm, chạm, chăm; người Tây Nguyên nghe ra Chăm; người nước ngoài nghe ra charm. Viết một chữ, hoa chữ B. Còn tên có xứng với chai không, thì phải mở chai mới biết.